Sóng điện từ: Wi-Fi, ánh sáng và tia X thật ra là một thứ, chỉ khác nhau ở bước sóng

Sóng di động, Wi-Fi, ánh nắng, tia X trong phòng chụp phim và tia gamma từ chất phóng xạ nghe như những thứ khác nhau, nhưng đều là sóng điện từ: dao động của điện trường và từ trường lan đi với tốc độ ánh sáng, khoảng 300.000 km mỗi giây trong chân không. Điều…

04/11/2026
0
Sóng điện từ: Wi-Fi, ánh sáng và tia X thật ra là một thứ, chỉ khác nhau ở bước sóng
  • Độ hoàn màu là gì? Tại sao mình cần đèn có độ hoàn màu cao?
  • Apple bắt đầu bán thêm lượt dùng AI: gói 49,99 USD trong Logic Pro, sắp có ở Final Cut và iWork
  • Honda SH160i/125i 2027 ra mắt tại Việt Nam: thêm màu Aura Black, Euro 4, giá từ 78,09 triệu
  • Unbox và setup: DeLonghi Primadonna Aromatic, máy pha cafe cao cấp làm ở Ý
  • Cựu CEO Intel Pat Gelsinger chỉ trích kiến trúc bộ nhớ HBM
  • Garmin ra mắt Enduro 4: RAM tăng 50%, bộ nhớ 64 GB và pin 90 ngày, giá 899 USD
  • Huawei làm cụm camera rời Ruiying Z10 cho Mate 90 Pro Max: Cảm biến 1 inch, zoom quang 10x
  • Benchmark Snapdragon 8 Elite Extreme Gen 6 tại sự kiện ra mắt, AnTuTu vượt 5,6 triệu điểm
  • HP ra mắt mini PC OmniDesk, dùng chip Wildcat Lake, giá từ 799 USD
  • Mẹo sửa vòi nước bị rỉ
  • Apple ra mắt Apple M6 và M5 Ultra: tiến trình 2nm, RAM tối đa 512GB, băng thông tối đa 1.2TB/s
  • Dat Bike mở Mega Service Center 1.000 m² tại Hà Nội, sẽ tiếp nhận sửa chữa trực tiếp từ cuối năm
Loading…

Sóng di động, Wi-Fi, ánh nắng, tia X trong phòng chụp phim và tia gamma từ chất phóng xạ nghe như những thứ khác nhau, nhưng đều là sóng điện từ: dao động của điện trường và từ trường lan đi với tốc độ ánh sáng, khoảng 300.000 km mỗi giây trong chân không. Điều làm chúng khác nhau chỉ là bước sóng, từ hàng nghìn km tới nhỏ hơn cả hạt nhân nguyên tử. Toàn bộ dải đó được gọi là phổ điện từ.

Ánh sáng còn kéo dài ra ngoài tầm mắt


Năm 1800, William Herschel đặt nhiệt kế dọc dải màu do lăng kính tách ra từ ánh nắng và thấy chỗ nóng nhất nằm ở vùng tối ngay sau màu đỏ. Đó là tia hồng ngoại. Năm sau, Johann Ritter tìm ra những tia vô hình bên kia màu tím làm biến đổi hóa chất, về sau gọi là tia tử ngoại.

Thập niên 1860, nhà vật lý người Scotland James Clerk Maxwell viết ra hệ phương trình về điện và từ, dự đoán chúng có thể tạo thành sóng tự lan đi. Từ số liệu đo điện thời đó, ông tính được tốc độ của sóng này khoảng 310.740 km/s, rất gần tốc độ ánh sáng. Trong bài báo năm 1865, Maxwell kết luận ánh sáng chính là sóng điện từ, và phương trình của ông còn cho phép những tần số chưa ai thấy.

Năm 1886, Heinrich Hertz, giáo sư ở Karlsruhe (Đức), dựng một bộ phát dùng tia lửa điện và một vòng dây hở làm bộ thu. Khi bộ phát phóng tia lửa, khe vòng thu cũng lóe sáng dù hai bên không nối dây. Hertz đo được sóng này đi với tốc độ ánh sáng, cũng phản xạ và khúc xạ như ánh sáng. Đó là sóng radio. Ông lại cho rằng thí nghiệm không có ích lợi gì ngoài việc chứng minh Maxwell đúng, và mất năm 1894 khi mới 36 tuổi. Đơn vị tần số hertz (Hz) mang tên ông.


img1.jpg



Heinrich Hertz, ảnh của Robert Krewaldt (Bonn). Từ năm 1886 đến 1889, ông tạo ra và thu được sóng radio, chứng minh dự đoán của Maxwell

Một dải phổ, bảy vùng


Phổ điện từ thường được chia thành bảy vùng, từ bước sóng dài tới ngắn, cũng là từ năng lượng thấp tới cao. Bước sóng nhân tần số luôn bằng tốc độ ánh sáng, nên sóng Wi-Fi 2,4 GHz dài khoảng 12,5 cm, còn đài FM 100 MHz dài khoảng 3 m. Các vùng chính gồm:

  • Sóng radio và vi ba: từ hàng nghìn km xuống cỡ milimet, xuyên được khí quyển và phần lớn vật liệu xây dựng. Đây là vùng của phát thanh, truyền hình, điện thoại di động, Wi-Fi, radar và lò vi sóng.
  • Hồng ngoại: từ khoảng 1 mm xuống 760 nm, dùng trong camera nhiệt và điều khiển TV.
  • Ánh sáng nhìn thấy: khoảng 380 đến 760 nm, một khe hẹp trên toàn phổ.
  • Tử ngoại (UV): xuống khoảng 10 nm, phần ánh nắng gây cháy da.
  • Tia X: từ 10 nm xuống khoảng 10 pm (1 pm bằng một phần nghìn tỷ mét), xuyên qua mô mềm nhưng bị xương chặn lại.
  • Tia gamma: ngắn nhất, sinh ra từ phân rã phóng xạ và các hiện tượng năng lượng cao trong vũ trụ.


Sóng điện từ: Wi-Fi, ánh sáng và tia X thật ra là một thứ, chỉ khác nhau ở bước sóng



Sơ đồ minh họa phổ điện từ, từ sóng radio dài hàng km tới tia gamma. Ánh sáng mắt người nhìn thấy chỉ là một khe hẹp ở giữa

Tia X và tia gamma lấp nốt phần cuối


Chiều 8/11/1895, Wilhelm Röntgen ở Đại học Würzburg (Đức) thấy một tấm màn phát quang sáng lên cạnh ống chân không cao áp dù ống đã bọc kín bằng bìa đen. Chưa biết loại tia vô hình này là gì, ông gọi tạm là tia X, theo ký hiệu ẩn số trong toán học. Khoảng sáu tuần sau, ông chụp bàn tay vợ, bà Anna Bertha, thấy rõ xương và chiếc nhẫn. Röntgen nhận giải Nobel Vật lý đầu tiên năm 1901.

[​IMG]
Bản in tấm X-quang Röntgen chụp bàn tay trái của vợ cuối năm 1895. Xương và chiếc nhẫn hiện rõ vì chặn tia X nhiều hơn mô mềm

Quảng cáo

Năm 1900, Paul Villard (Pháp) phát hiện trong bức xạ của radium một loại tia xuyên thấu mạnh hơn nhiều tia alpha và beta. Rutherford đặt tên nó là tia gamma năm 1903, và năm 1914 ông cùng Edward Andrade đo được bước sóng của nó, còn ngắn hơn tia X. Phổ điện từ từ đó được lấp đầy từ đầu này sang đầu kia.

Vì sao Wi-Fi không giống tia X


Sóng điện từ mang năng lượng theo từng gói gọi là photon, tần số càng cao thì mỗi photon càng mạnh. Photon của sóng radio, hồng ngoại hay ánh sáng nhìn thấy không đủ sức bứt electron khỏi nguyên tử, nên được gọi là bức xạ không ion hóa và chủ yếu chỉ làm vật nóng lên. Từ phần tử ngoại năng lượng cao trở đi, tới tia X và tia gamma, mỗi photon đủ mạnh để ion hóa nguyên tử và có thể làm hỏng tế bào, ADN. Vì vậy phòng chụp X-quang phải được che chắn.

Theo NASA, khí quyển Trái Đất chặn tia gamma, tia X và một phần tia tử ngoại từ Mặt Trời, trong khi ánh sáng nhìn thấy và một số dải sóng đi qua được, gọi là các “cửa sổ khí quyển”. Vì vậy kính thiên văn tia X và gamma phải bay ngoài không gian.

Hơn 150 năm sau Maxwell, phần lớn công nghệ quanh ta là cách khai thác từng khúc của dải phổ này: điện thoại dùng sóng radio, điều khiển TV dùng hồng ngoại, màn hình phát ánh sáng nhìn thấy, bệnh viện dùng tia X.

Nguồn: Wikipedia: Electromagnetic spectrum, NASA Science, Wikipedia: James Clerk Maxwell, Wikipedia: Heinrich Hertz, Wikipedia: Wilhelm Röntgen, Wikipedia: Gamma ray, Wikipedia: Electromagnetic radiation


Loading…

Sóng điện từ: Wi-Fi, ánh sáng và tia X thật ra là một thứ, chỉ khác nhau ở bước sóng | Tinhte

Bài Viết Liên Quan

  • Độ hoàn màu là gì? Tại sao mình cần đèn có độ hoàn màu cao?

    Độ hoàn màu là gì? Tại sao mình cần đèn có độ hoàn màu cao?

  • Apple bắt đầu bán thêm lượt dùng AI: gói 49,99 USD trong Logic Pro, sắp có ở Final Cut và iWork

    Apple bắt đầu bán thêm lượt dùng AI: gói 49,99 USD trong Logic Pro, sắp có ở Final Cut và iWork

  • Honda SH160i/125i 2027 ra mắt tại Việt Nam: thêm màu Aura Black, Euro 4,  giá từ 78,09 triệu

    Honda SH160i/125i 2027 ra mắt tại Việt Nam: thêm màu Aura Black, Euro 4, giá từ 78,09 triệu

  • Unbox và setup: DeLonghi Primadonna Aromatic, máy pha cafe cao cấp làm ở Ý

    Unbox và setup: DeLonghi Primadonna Aromatic, máy pha cafe cao cấp làm ở Ý

  • Cựu CEO Intel Pat Gelsinger chỉ trích kiến trúc bộ nhớ HBM

    Cựu CEO Intel Pat Gelsinger chỉ trích kiến trúc bộ nhớ HBM

  • Garmin ra mắt Enduro 4: RAM tăng 50%, bộ nhớ 64 GB và pin 90 ngày, giá 899 USD

    Garmin ra mắt Enduro 4: RAM tăng 50%, bộ nhớ 64 GB và pin 90 ngày, giá 899 USD

  • Huawei làm cụm camera rời Ruiying Z10 cho Mate 90 Pro Max: Cảm biến 1 inch, zoom quang 10x

    Huawei làm cụm camera rời Ruiying Z10 cho Mate 90 Pro Max: Cảm biến 1 inch, zoom quang 10x

  • Benchmark Snapdragon 8 Elite Extreme Gen 6 tại sự kiện ra mắt, AnTuTu vượt 5,6 triệu điểm

    Benchmark Snapdragon 8 Elite Extreme Gen 6 tại sự kiện ra mắt, AnTuTu vượt 5,6 triệu điểm

Theo dõi
Thông báo của
0 Góp ý
Mới nhất
Cũ nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
Giải Pháp Cloud Server cho Doanh Nghiệp
Đăng tin rao vặt thủ công
Đăng Ký Hosting Azigi để được hỗ trợ MIỄN PHÍ
  • Thủ thuật tự động mở lần lượt các link có trong file *.TXT
  • HitPaw Photo AI: Chỉnh sửa ảnh bằng AI cực kỳ mạnh mẽ
  • Trên tay Ba lô Solo NY Define UBN708: an toàn, tiện lợi, rộng rãi
  • Cách tạo VPS Windows trên Microsoft Azure
  • Apple M4: Hệ quả vội vàng của việc Apple chậm chân trong cuộc chạy đua AI?
  • Đóng các ứng dụng trên iPhone là hành động lãng phí thời gian, khiến máy hao pin hơn

AI (5) Android (15) Apple (19) Bill Gates (4) bài học cuộc sống ý nghĩa (58) bài học thành công (58) bàn phím (4) bảo mật (13) cafe's công nghệ (8) camera (1819) Canva (9) CapCut (11) ChatGPT (5) chia ổ cứng (3) chuột máy tính (5) chụp ảnh (5) con trỏ chuột (4) cá nhân hóa windows (6) Câu chuyện cảm hứng (58) công nghệ (1818) cộng đồng (1818) danh ngôn về tình bạn (58) Dark Mode (4) driver (4) dịch ngôn ngữ (4) Elon Musk (6) Excel (4) Facebook (25) fake ip (5) Galaxy Fold (4) Game (3) game giả lập PS2 (4) game mini (33) game pc (35) game việt hóa (4) god of war (3) Google (8) Google Chrome (10) hướng dẫn cài windows (4) hướng dẫn sử dụng windows 10 (28) hỏi đáp (1818) icloud (3) iphone (12) Jeff Bezos (7) khoa học (1818) kĩ thuật (1818) kỹ năng mềm (59) kỹ năng sống (58) lỗi máy tính (1818) lỗi điện thoại (1818) Mozilla Firefox (4) máy tính (1818) mẹo vặt (1818) nghệ thuật giao tiếp (58) nghệ thuật sống (58) những câu nói hay (58) những câu nói thâm thúy (58) office 2021 (4) password (4) pdf (6) phần mềm (11) phần mềm thiết kế (6) phục hồi dữ liệu (4) quy tắc giao tiếp (58) Samsung (7) smartphone (4) stt hay thâm thúy (58) Sống hay sống đẹp (58) sống hạnh phúc (58) sửa lỗi (1818) sửa lỗi mạng (4) sửa lỗi windows (14) sự cố (1818) Telegram (6) thảo luận (1818) thủ thuật (5) thủ thuật laptop (14) Thủ thuật văn phòng (10) thủ thuật windows (81) Thủ thuật Windows 10 (10) thủ thuật điện thoại (5) Tin học cơ bản (5) tiện ích mở rộng (5) truyện ngắn hay (58) tư vấn windows (5) tạo usb cài win (6) tải video (5) tối ưu (4) UEFI (10) USB (10) usb boot (5) user windows (4) vpn (4) windows 7 (4) windows 8 (4) Windows 11 (64) xử lý ảnh (5) Zalo (10) điều khiển máy tính từ xa (5) ứng dụng điện thoại (22)